HESAM ASHOORI
۴ ماه قبل
وقتی از مرکز شهر تاریخی خوسف به سمت حاشیه جنوبی آن حرکت میکنی، در میان دشتهای نیمهبیابانی به منظرهای برمیخوری که در نگاه اول شبیه به یک معجزه یا سراب است: دریاچه طبیعی گواب. این دریاچه که در واقع یک تالاب فصلی و بسیار زیباست، یکی از منحصربهفردترین جلوههای طبیعت در خراسان جنوبی به شمار میرود. من وقتی در کنارِ این پهنهی آبی ایستادم، از تضادِ رنگِ آبیِ دریاچه با خاکهایِ رسی و کویریِ اطرافش شگفتزده شدم. حسی که در «گواب» داری، حسِ حیات در جایی است که انتظارش را نداری؛ پناهگاهی برای پرندگان و ریهای برای شهرِ خشتی خوسف. چرا دریاچه گواب خاص است؟ این دریاچه نه به خاطر وسعتِ بیکران، بلکه به خاطرِ پدید آمدنش در دلِ یک منطقهیِ گرم و خشک اهمیت دارد: تالاب فصلی: گواب در فصول بارندگی (زمستان و اوایل بهار) پر از آب میشود. آبی که از رودخانههای فصلی و روانآبها به این گودالِ طبیعی سرازیر میشود، اکوسیستمی موقت اما غنی ایجاد میکند. زیستگاه پرندگان: در زمانهایی که دریاچه پرآب است، به استراحتگاهی برای پرندگان مهاجر تبدیل میشود. من با دقت به نیزارهایِ حاشیه دریاچه نگاه کردم؛ جایی که پناهگاهِ امنی برای لکلکها و مرغابیهاست. پوشش گیاهی: دورتادور دریاچه را درختچههایِ گز و تاق فرا گرفتهاند که با ریشههایِ عمیقشان، مانع از حرکتِ شنهایِ روان به سمتِ شهر میشوند. داستانها و باورهای محلی مردم خوسف که به ذوقِ شاعرانه (بهویژه به خاطر ابنحسام خوسفی) مشهور هستند، دربارهی این دریاچه روایتهایِ دلنشینی دارند: نامِ «گواب»: محلیها میگویند کلمهی گواب از ترکیب «گود» و «آب» آمده است. اما یک روایتِ عامیانه و شاعرانه هست که میگوید اینجا «گاو-آب» بوده؛ یعنی جایی که در قدیم گلههایِ گاوِ وحشی برای نوشیدن آب به آن پناه میآوردند و حضورِ آب در اینجا نشانهیِ بخشندگیِ زمین به حیوانات است. برکتِ کویر: قدیمیها معتقدند تا زمانی که دریاچهیِ گواب زنده و پرآب است، چاهها و قناتهایِ خوسف هم پربرکت خواهند بود. آنها این دریاچه را «چشمِ زمین» میدانند که به آسمان خیره شده تا باران را طلب کند.