آرامگاه ابن حسام خوسفی

حسام، حسام عجب اسم زیبایی داشته این بزرگوار: وقتی در شهر خوسف به سمت صخره‌ای بلند و سنگی نگاه می‌کنی، بنایی کوچک اما باوقار با گنبدی کلاه-فرنگی می‌بینی که گویی پاسبانِ معنویتِ این دیار است: آرامگاه ابن‌حسام خوسفی. این بنا که متعلق به دوره صفویه است (و در دوره قاجار بازسازی شده)، مدفن «محمد بن حسام‌الدین ژوسفی»، شاعر، عارف و فقیه نامدار قرن نهم هجری است. من وقتی از پله‌های سنگی این صخره بالا رفتم، بیش از هر چیز تحت تأثیر سادگی و خلوصِ بنا قرار گرفتم. حسی که در اینجا به آدم دست می‌دهد، حسِ پیوند میانِ حماسه‌یِ آیینی و کویر است؛ چرا که ابن‌حسام، صاحبِ اولین و مهم‌ترین منظومه‌یِ حماسیِ دینی ایران یعنی «خاوران‌نامه» است. ویژگی‌های معماری؛ نگینی بر فراز صخره موقعیت استراتژیک: آرامگاه دقیقاً بر روی یک صخره‌یِ سنگی (تپه) ساخته شده که از تمام نقاط شهر خوسف و حتی از میانِ دریاچه‌یِ گواب دیده می‌شود. ساختار بنا: بنا دارای نقشه‌ی چلیپایی (صلیبی) است. سقفِ آن به صورت گنبدی با کتیبه‌هایی است که با خط ثلثِ بسیار زیبا تزیین شده است. من با دقت به پنجره‌هایِ مشبکِ آجری نگاه کردم که نور را به شکلی شاعرانه به داخل مقبره هدایت می‌کنند. تزیینات: اگرچه بنا در نمای بیرونی ساده است، اما در داخل، تزییناتِ گچ‌بری و کتیبه‌هایی که شامل ابیاتی از اشعار خودِ ابن‌حسام در مدحِ اهلِ بیت است، فضایِ روحانیِ خاصی ایجاد کرده است. درباره ابن‌حسام خوسفی؛ شاعرِ دهقان شخصیت ابن‌حسام در میان مردم خراسان بسیار محبوب است و درباره‌ی او روایت‌هایِ دلنشینی نقل می‌شود: حماسه‌سرایِ آیینی: او را «فردوسیِ ثانی» می‌نامند. ابن‌حسام در «خاوران‌نامه» با همان سبکِ حماسیِ شاهنامه، دلاوری‌هایِ حضرت علی (ع) را به نظم درآورده است. زاهدِ سخت‌کوش: محلی‌ها با افتخار می‌گویند که ابن‌حسام علی‌رغمِ دانشِ بی‌کران و شهرتِ شاعرانه‌اش، هرگز از کسی صله (پاداش) نگرفت. او زندگی‌اش را با کشاورزی و دهقانی در همین زمین‌های خوسف می‌گذراند و می‌گویند حتی زمانی که مشغول شخم زدن زمین بود، ابیاتِ حماسی‌اش را می‌سرود و بر روی دسته‌یِ بیل یا تکه‌سنگ‌ها یادداشت می‌کرد.

آرامگاه ابن‌حسام خوسفی یک بنای تاریخی زیبا و آرام در شهر خوسف است. محیط اطرافش تمیز و آرامش‌بخش است و معماری بنا حس اصالت و قدمت منطقه را منتقل می‌کند. اگر از مسیر قاین یا بیرجند عبور می‌کنید، بازدید کوتاه از اینجا ارزشش را دارد.

حسام خوسفی یکی از شاعران و عارفان برجسته‌ی منطقه‌ی خوسْف در خراسان جنوبی بود؛ مردی از دل کویر که شعر و معرفتش رنگ خاک و صفای مردم جنوب خراسان را دارد. او اهل سادگی، ایمان و عشق به انسان و طبیعت بود و اشعارش پر از مضامین اخلاقی، عرفانی و اجتماعی است. مردم خوسف هنوز هم از او با احترام یاد می‌کنند و نامش برایشان یادآور صفا، معرفت و آرامش است. آرامگاه حسام خوسفی در شهر خوسف، در نزدیکی مسجد جامع تاریخی آن قرار دارد. بنایی ساده و بی‌تکلف است، درست مثل خود شاعر. دیوارهای خشتی و فضای آرام اطرافش حال‌وهوای عجیبی دارد؛ وقتی وارد می‌شوی، حس می‌کنی زمان کند می‌شود و صدای دل شاعر را می‌توانی در سکوت فضا بشنوی. زائران محلی و علاقه‌مندان شعر و عرفان گاهی برای فاتحه‌خوانی یا خلوتی کوتاه به آنجا می‌روند. جایی است برای اندکی تأمل در معنای زندگی، ایمان و زیبایی‌های پنهان در سادگی.